แร่โอลิวีน (Olivine, Chrystolite, Peridot)

ชื่อแร่ เป็นภาษาโบราณหมายถึงสีเขียวมะกอก (olive green) และยังหมายถึงว่าเป็นแร่ประกอบหิน แต่ในลักษณะที่เป็นรัตนชาติเรียกว่าเพอริดอท

คุณสมบัติทางฟิสิคส์ รูปผลึกระบบออร์โธรอมบิก หรือเป็นเม็ดแร่เล็ก ๆ ฝังแน่นอยู่ในหิน รอยแตกเว้า ความแข็ง 6.5 - 7 ความถ่วงจำเพาะ 3.27 - 4.37 ค่าความถ่วงจำเพาะจะเพิ่มมากขึ้นตามปริมาณของเหล็ก มีความวาวแบบแก้ว สีเขียวมะกอกถึงสีเขียวเทา และสีน้ำตาล แสดงคุณสมบัติโปร่งใสถึงโปร่งแสง

คุณสมบัติทางเคมี สูตรเคมี (Mg, Fe)2 (SiO4) ธาตุมักเนเซียมและเหล็กมีคุณสมบัติในการแทนที่กันได้ ถ้ามักเนเซียมไปแทนที่เหล็กจะได้สูตรเป็น Mg2 (SiO4) เรียกว่าฟอร์สเทอไรท์ (forsterite) และถ้าเหล็กไปแทนที่มักเนเซียมก็จะได้แร่โอลิวีนแบบที่เรียกว่า ฟายาไลท์ (fayalite) ซึ่งมีสูตรทางเคมีเป็น Fe2 (SiO4) โดยปกติแล้วแร่โอลิวีนจะมีธาตุมักเนเซียมมากกว่าเหล็ก

ลักษณะเด่น และวิธีตรวจ สังเกตจากความวาวที่คล้ายแก้ว รอยแตกเว้า สีเขียว และลักษณะของผลึกที่เกาะกลุ่มกันแน่น ใส่กรดเกลือแล้วอุ่นให้ร้อนจะละลานได้ง่าย เกิดลักษณะที่เป็นของซิลิกา

การกำเนิด โอลิวีนเป็นแร่ประกอบหินที่พบมากในหินอัคนีชนิดที่เป็นด่าง (Basic igneous rock) เช่น หินแกบโบร (gabbro) หินเปริโดไทท์ (peridotite) และหินบะซอลท์ (basalt) หินดูไนท์ (dunite) ประกอบด้วยแร่โอลิวีนอย่างเดียว บางทีก็พบเป็นเม็ดแก้วฝังในอุกกาบาต (meteorite) และอาจจะพบในหินปูนมีแร่โดโลไมท์ (dolomite) ปนอยู่ด้วย เกิดร่วมกับแร่ประกอบหินอื่น ๆ เช่น ไพรอกซีน แคลซิแพลจิโอเคลส เฟลสปาร์ แมกเนไทท์ คอรันดัม โครไมท์ และเซอร์เพนทีน

แหล่ง
ในประเทศไทย พบที่ จ.แพร่ กาญจนบุรี จันทบุรี และตราด
ต่างประเทศ แร่โอลิวีนชนิดที่มีสีเขียวโปร่งใสซึ่งเรียกว่าเพอริดอท ในสมัยก่อนทางตะวันออกใช้ในลักษณะที่เป็นรัตนชาติแต่ก็ไม่ทราบแหล่งที่แน่นอน ปัจจุบันพบที่ประเทศพม่า เกาะเซนต์จอห์นในทะเลแดง และพบเป็นเม็ดกลม ๆ เกิดร่วมกับแร่ไพโรป (pyrope) ในแหล่งกรวดผิวดินที่แอริโซนา และนิวเม็กซิโก ผลึกของโอลิวีนได้พบในลาวาของภูเขาไฟวิซูเวียส ผลึกโต ๆ ซึ่งมักจะแปรเปลี่ยน (alter) เป็นแร่เซอร์เพนทีนพบที่ Snarum ในประเทศนอร์เวย์ นอกจากนี้ยังพบผลึกของแร่โอลิวีนในลักษณะที่เป็นเม็ดกลม ๆ เนื้อแน่น ในบอมบ์ภูเขาไฟ (volcanic bomb) ที่โอเฟลในเยอรมนี และแอริโซนา หินดูไนท์พบที่ภูเขาดูน นิวซีแลนด์ และพบแร่ชนิดนี้เกิดร่วมกับแร่คอรันดัมที่แคโรไรนาเหนือ

ประโยชน์ แร่โอลิวีนชนิดที่มีสีเขียวและใสซึ่งเรียกว่า เพอริดอท (peridot) ใช้เป็นรัตนชาติ