แร่ คือ ธาตุหรือสารประกอบอนินทรีย์ที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ มีโครงสร้างภายในที่เป็นระเบียบ มีสูตรเคมีและสมบัติอื่นๆ ที่แน่นอน หรือเปลี่ยนแปลงได้ในวงจำกัด แร่ที่พบตามธรรมชาติ มีมากเกินกว่า 2,000 ชนิด จะมีแร่อยู่ประมาณ 90 ชนิด ที่มีความสวยงาม และความคงทนพอที่จะจัดเป็นรัตนชาติได้ ตามคำจำกัดความข้างต้น แต่ที่รู้จักกันทั่วไป และสำคัญ ในวงการอัญมณีจริงๆ แล้ว มีเพียงประมาณ 20 ชนิดเท่านั้น ส่วนสารประกอบอินทรีย์ คือสารซึ่งเกิดจาก สิ่งมีชีวิต สารประกอบอินทรีย์ ที่มีคุณสมบัติเป็น รัตนชาติได้แก่ ไข่มุก (Pearl) ปะการัง (Coral) อำพัน (Amber) และ เจ็ต (Jet) ฯลฯ

ดังกล่าวมาแล้วข้างต้น โดยทั่วไปอัญมณี รัตนชาติ และพลอยนั้น ทางวิชาการมักจะหมายถึงแร่ แต่บางครั้งในวงการรัตนชาติ จะหมายรวมถึงหินบางชนิดที่นำมาทำเป็นเครื่องประดับด้วย เช่น หินปูน หรือ หินอ่อน ที่มีลายชั้นที่ทราบกันในชื่อ โอนิกซ์ มาเบิ้ล (Onyx marble) หินออบซิเดียน (Obsidian) หรือแก้วภูเขาไฟชนิดหนึ่งซึ่งมีสีดำ ลาพิส ลาซูลี (Lapis lazuli) ซึ่งประกอบด้วยแร่ลาซูไรต์ (Lazurite) สีน้ำเงิน โดยมีแร่แคลไซต์ (Calcite) แร่ไพไรต์ (Pyrite) และแร่ไดออปไซด์ (Diopside) ปนภายในเนื้อ หรือแม้กระทั่งหินแกรนิตสีชมพู (ประกอบด้วยแร่ควอรตซ์ เฟลด์สปาร์สีชมพู และแร่เอพิโดต) ปัจจุบันยังมีการนำมาเจียระไนทำเป็นเครื่องประดับ ทราบกันในชื่อของ ยูนาไคต์ (Unakite) เป็นต้น

โดยสรุป อัญมณี หรือรัตนชาตินั้นก็คือ แร่ที่มีคุณสมบัติเด่นพิเศษภายในตัว สามารถนำมาเจียระไนตกแต่ง แปลงรูปเป็นเครื่องประดับ แลดูสวยงาม มีคุณค่า แต่บางครั้งอาจหมายถึงสิ่งของที่มีความสวยงามในตัวหรือสารประกอบอินทรีย์ทั้งหลาย เช่น อำพัน ปะการัง ไข่มุก และหินบางชนิด เป็นที่น่าสังเกตว่า สำหรับคำว่า "พลอย" ทางไทยเราใช้เรียกสิ่งที่เกิดตามธรมชาติ และแม้กระทั่งของสังเคราะห์ หรือทำเทียมเลียนแบบ ของแท้ธรรมชาติ แล้วนำมาเจียระไนเป็นเครื่องประดับ เช่น เรียก "พลอยกระจก" ซึ่งทำมาจากแก้ว และเรียกพลอยสังเคราะห์บางชนิดว่า "พลอยอัด" เป็นต้น